आइतबार, १२ जेठ २०७६
samadhannews
e planet education.

फुटबल विकासको रफ्तारमा छोडिएका रेफ्री

बिहिबार, ३० फागुन २०७५
130 पटक पढिएको

सुरज श्रेष्ठ

विसं १९२१ मा राष्ट्रिय खेलको मान्यता पाएको नेपालको फुटबलको इतिहासमा सधैंजसो पोखरेली खेलाडीको सम्मानजनक सहभागिता पाइन्छ । तर त्यही तुलनामा रेफ्रीको उपस्थिति भने शून्यप्राय छ । पोखरामा हुने ठूला फुटबल प्रतियोगितामा अन्य स्थानको रेफ्रीको भर पर्नपर्ने बाध्यता आम पोखरेलीको छ । पोखरामा खेलमार्फत पर्यटक भित्राउन सक्ने प्रशस्तै संभावना छन् । हिमालको नजिक व्यवस्थित सहर पोखरा संसार कै नमुना सहर हो ।

विश्वमा धेरैले मन पराएको फुटबल खेल पोखरेलीको पनि मन पस्नद खेल हो । यहाँ चल्ने साना राशीको स्थानीय फुटबल प्रतियोगिताबाट यहाँका स्थानीय फुटबल रेफ्रीले राम्रै आम्दानी गरेका छन् । तर उनीहरुको स्तर भने बढ्न सकेन । गर्वे गुरुङ, रञ्जित गुरुङ, प्रेमबहादुर श्रेष्ठ, सुदर्शन रञ्जित लगायत पोखराका पुराना रेफ्री हुन् । उनीहरु पछि राम नेपाली, विश्व तण्डुकार लगायत रेफ्रीको भूमिकामा देखिए ।

पोखरामा फुटबल खेलको इतिहास लगभग नेपालकै फुटबल इतिहास जति नै छ । यो खेलकुदको उर्वर भूमि हो । यहाँ खेलकुदका धेरै पूर्वधारको विकास गर्न सकिन्छ । पोखराको फुटबल विकासमा यहाँका संघसंस्थाले खासै महत्व दिएको पाइंदैन । साच्चै भन्ने हो भने पोखरामा फुटबल व्यावसायिक हुन सकेकै छैन् । यहाँ अहिले हँुदै आएका प्रतियोगिता फुटबल विकासका गर्ने उद्देश्य कम र अन्यमा बढी फोकस भएको छ । समग्र फुटबल खेल नै व्यावसायिक तवरले गर्न नसकेको पोखराले व्यावसायिक रेफ्री उत्पादन गर्ने कुरै भएन । यहाँको फुटबल विकास गर्ने हो भने व्यावसायिक रेफ्री उत्पादनमा पनि जोड दिनै पर्छ ।

यहाँका रेफ्रीहरुमा रिटयर्ड भइसकेका बुद्धिबहादुर गुरुङले मात्र फिफाको मान्यता पाए । उनले पोखरामा खासै खेल खेलाएन्न । उनी केन्द्र तिरै भासिए । उनी भासिए पनि उनलाई पोखरामै राख्न कुनै फुटबल संघसंस्थाले पहल गरेनन् ।

हुन त ०५० सालमा पोखराका अग्रज रेफ्री राम नेपालीको नेतृत्वमा विश्व ताण्डुकार उपाध्यक्ष, नरबहादुर गुरुङ, गोपाल थापा, पुष्प पाठक, सीता गुरुङ सदस्य रहनेगरी रेफ्री संघ बनेको थियो । पहिलो कार्यसमितिले जेनतेन १ कार्यकाल सक्यो । त्यसपछि भने उठ्नै नस्कने गरी कोमामा गयो रेफ्री संघ । त्यो केही महिना अघिसम्म ब्युतिन सकेको थिएन ।

कुनै पनि पेसा वा व्यवसाय सु–संगठित र मर्यादित बनाउन संघको आवश्यकता पर्छ । संघमार्फत चलेकालाई संस्थागत मान्यता पनि प्रदान गरिन्छ । पोखराका रेफ्रीको कुरा गर्ने हो भने उनीहरु संस्थागत देखिँदैनन् । व्यवस्थित र संगठित नभएकै कारणले होला, यहाँका रेफ्रीबीच आपसी तालमेल छैन । त्यसो त रेफ्री आफंैमा ठूलो समूह हुँदैन । कहिले गुट, कहिले फुटको स्थितिमा यहाँका रेफ्री चलेका छन् ।

फुटबलको नीति–नियम निर्माण गर्ने आधिकारीक अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाले फुटबलका नियम हेरफेर गर्छन् । त्यही अनुसारको रेफसेन्स तालिमको आवश्यकता हुुन्छ । यदि त्यस्ता तालिम गरेर परीक्षामा पास भएन भने उनीहरुको प्रमाणपत्र नै अवैध हुन्छ । यहाँका रेफ्रीमा त्यो नियम लागु हुने हो भने भएका थोरै रेफ्री पनि अवैध हुन्छन् । पोखरामा अहिले मुस्किलले आधा दर्जन रेफ्रीमात्र सक्रिय छन् । हातको औलामा गन्न सकिने यहाँका रेफ्रीले यहाँ हुने फुटबल प्रतियोगितालाई थेग्न सक्दैन ।
पोखरामा ०६३÷६४ मा एन्फाले राष्ट्रिय रेफ्री कोर्ष तालिमको आयोजना गर्‍यो । त्यसपछि भने आजसम्म न त उनीहरुलाई रेफरेन्स तालिम दिएको छ न त नयाँ रेफ्री उत्पादनमा तदारुकता देखाएको छ ।

पोखरेली दर्शकले फुटबललाई जस्तोसुकै अप्ठयारो परिस्थितिमा पनि साथ दिइरहेका छन् । अब भने रंगशालामा बसेर फुटबल हेर्न पाउने आशा जागेको छ । यो सँगै पोखरामा फुटबलको स्तर बढ्ने अनुमान धेरै फुटबलपे्रमीले गरेका छन् । यहाँ फुटबल विकास गर्ने हो भने स्तरीय रेफ्री उत्पादनमा ध्यान दिन जरुरी छ । रेफ्री हुन सोचे जस्तो सहज छैन । खेलमा हार–जीत अवश्य हुन्छ । जित्नेको नजरमा राम्रो भए पनि हार्नेको नजरमा रेफ्रीको पेसा कहीं न कहीं असुरक्षित मानिन्छ । अब साच्चै पोखराको फुटबल विकास गर्ने हो भने रेफ्रीको उत्पादन र गुणस्तरीयतामा ध्यान दिनु आवश्यक छ ।

पछिल्लो समय युरोपका केही लिगमा महिला रेफ्रीको सहभागिता धेरै देखिन्छ । तर नेपालमा पुरुष रेफ्री कै कमी छ । झन् महिला रेफ्रीको उपस्थिति त कल्पना गर्ने कुरै भएन । पोखराका सीता गुरुङ ५० साल तिरै महिला रेफ्रीको भूमिकामा आफूलाई स्थापित गर्न खोजेकी थिइन् तर उनी सही वातावरण नपाएकै कारणले सक्रिय हुन सकिनन् । व्यवस्थित र संगठित नभएकै कारणले थोरै संख्यामा भएका रेफ्रीबीचको मनमुटावले गर्दा पोखराले स्तरीय रेफ्री पाउन सकेन ।

यहाँका अग्रज रेफ्रीद्वय राम नेपाली र विश्व ताण्डुकार रेफ्रीको अवस्था र अवसरको बारेमा भावुक भएर भन्दै हुनुहुन्थ्यो, केही नभए पनि सञ्चार माध्यमबाट राम्रो कार्य गरेको छ भनेर चिनिन पाए पनि सन्तुष्टि त मिल्थ्यो । पहिलो पटक मिडियाले हामीलाई सम्झयो । हाम्रो पालामा रेफ्री पेसा गरेर आफ्नो सोख पूरा गर्नु र सन्तुष्ट हुन बाहेक केही थिएन । रेफ्री पेसा अपजसी पेसा हो ।

०२८ सालदेखि नै फुटबलमा लागेका राम नेपालीले भने पहिला रहरले यता लागेको बताए । तरपछि नसा जस्तै भयो पेसा, चाहेर पनि छाड्न सकेनन् । त्यस्तै ०४४ सालबाट रेफ्री पेसा अंगालेका अर्का रेफ्री विश्व ताण्डुकारले पैसा कमाउन कै लागि यो पेसा अंगालेका भने होइनन् । ताण्डुकारका अनुसार रेफ्री पेसा व्यावसायिक हुन जरुरी छ । खेलकुदमा जबसम्म राजनीति हट्दैन तबसम्म राम्रा परिणामको अपेक्षा गर्नु वेकार हुन्छ । राजनीतिक हस्तक्षेप कै कारण नेपालमा खेलकुदको विकास हुन नसकेकोमा फुटबल विज्ञहरु चिन्तित छन् । नयाँ पिँडीका युवा रेफ्रीको अहमता कै कारण रेफ्रीको विकास हुन नसकेको उहाँहरुको गुनासो छ ।
अहिले सक्रिय रहेका रेफ्रीमा सुशील केसी, सन्तोष गुरुङ, सौरव गुरुङ, दिप्रेन्द्र तामाङ, भक्त गुरुङ छन् । कविरमान गुरुङ, अरुण केसी, नारायण केसी लागायतका नयाँ पुस्ता पनि रेफ्री पेसा अंगाल्ने लयमा देखिन्छन् ।

केही समय अघिसम्म समाजमा खेलकुदले मानिसलाई बिगार्छ भन्ने हुईया थियो । आजकल अभिभावकले नै खेलकुदमा लाग्न प्रोत्सान गरेको पाइन्छ । तर अझै पनि कति अभिभावक खेलकुदमा हुने गरेको राजनीति र राज्यले उचित सम्मान नदिएका कारण खेलकुदलाई अन्योलमा देख्छन् ।

यहाँ ४ सय रोपनीमा फैलिएको रंगशाला भए पनि विडम्बना के छ भने हामीले न त राम्रो खेलाडी उत्पादन गर्न सफल भयो न त रेफ्री नै । बाहिरको रेफ्रीको भरपर्दा पोखरामा आयोजना हुने ठूला प्रतियोगिता रोकिएको इतिहास हामी माझ ताजै छन् । त्यसैले स्थानीय स्तरमा नै रेफ्रीको उत्पादन गर्ने हो भने त्यस्ता समस्या जुझिरहनुपर्ने थिएन ।

सन् १९५१ मा एन्फाको स्थापना भए सँगै नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टीमको जन्म भयोे । नेपालले ०७० सालमा नै फिफाको सदस्यता लिएको थियो । फिफाको सदस्यता लिएको २ वर्षमा नै एएफसीको सदस्यता प्राप्त गर्‍यो । यति लामो इतिहास बोकेको नेपाली फुटबलमा राजनीतिकरण नहुने र अगुवाको इच्छाशक्ति हुने हो भने नेपालमै स्तरीय खेलाडी र अफिसियल खेलाडी उत्पादन गर्न सकिन्थ्यो । मेसी र रोनाल्डो कै कारण आज अर्जेन्टिना र पोर्चुगलमा टेक्न मरिहत्ते गर्नेहरुको कमी छैन् । के अब पोखराले पनि भावी दिनहरुमा देश कै नाम उच्च राख्ने खेलाडी उत्पादन गर्न सक्छ त ?
जय फुटबल

सम्बन्धित खबर