बिहिबार, ०२ साउन २०७६
samadhannews
e planet education.

जनताका सारै ठूला अपेक्षा छैनन्ः नवराज ओझा

बिहिबार, १६ जेठ २०७६
4540 पटक पढिएको

नवराज ओझा
अध्यक्ष, रुपा गाउँपालिका कास्की

स्थानीय तहका प्रमुखलाई लाग्ने गरेको आरोप चाहिँ आफ्नो घोषणापत्र एकातिर काम अर्कोतिर भन्ने सुनिन्छ । तपाईले आफूले घोषणा गरेको घोषणापत्र कत्तिको हेर्नुहुन्छ ?
चुनावमा प्रतिबद्धता गरेको घोषणापत्र जुन हामीले जनतामाझ जारी गरेका थियौं । प्रत्येक ६ महिनामा एकपल्ट पल्टाएर हेर्छु । कति पूरा भए भनेर । प्रतिबद्धता अनुसार २ वर्ष भित्रमा हामीले गर्छौ भनेको सय प्रतिशत सकेका छौं ।

प्रतिबद्धता त पूरा गर्‍याैं भन्ने आयो । जस अपजस कत्तिको पाइएको छ । जनअपेक्षा पूरा भएका छन् त ?
अपेक्षा राख्ने त कुरा स्वाभाविक भए । जनप्रतिनिधिले काम गरेनन् भन्ने आक्रोश सुन्नु परेको छैन ।

अध्यक्षले गरेपछि त भइहाल्छ नि भन्ने कतिपय स्थानीय तहमा देखिन्छ । त्यहीँ काम फेरि कानुनले नमिल्ने पनि हुन्छ । तपाईकाे गाउँपालिकामा कस्तो छ ?
जनताको काम सहज तरिकाले होस् भन्नेमा हाम्रो ध्यान हुन्छ । कर्मचारीको हकमा काम गरिरहँदा कानुनी रुपले कहीँ कतै समस्या नआओेस् भन्ने हुन्छ । हामीले त कानुनले मिल्नेसम्मको सहुलियत गरेर लैजानुहोस् भन्ने हो । तर कानुनले नमिल्ने ठ्याक्कै उल्टो गर्नुस् भनेर दबाब दिएका छैनौं ।

काम गर्न कर्मचारीतन्त्रले नदिएर हो कि जनप्रतिनिधिमा समस्या हो ?
कतिपय सबालमा समस्या आउँछन् । छलफल विधि र कानुनसम्मत ढंगले अघि बढ्नुपर्ने हुन्छ । हाम्रो कर्मचारीतन्त्र कस्तो छ भने, धेरै लामो समयदेखि एउटै ट्रयाकमा हिँडिरहेको र जनप्रतिनिधिसँग समन्वय गरेर काम गर्ने पद्धति नभएको । त्यसले गर्दा मनोमानी ढंगले चलाइरहेको । आफू प्रमुख भएर चलाइरहेको ठाउँमा अर्को प्रमुख भएर आएर यो गर्दिनुपर्‍यो भन्दा अस्वाभाविक लाग्यो होला । तर यही कारणले नै काम रोकेका छैनौं । छलफल गरी कानुनसम्मत नै अघि बढेका छौं ।

२ वर्षको समयमात्रै काम गरिरहेको स्थानीय तहको महालेखाले निकालेको बेरुजु हेर्दा डरलाग्दै छ । बेरुजु किन बढिरहेको छ त ?
हाम्रो गाउँपालिकामा नीतिगत बेरुजु अलिअलि छ । संख्यागत बेरुजु हेर्दा ३५ करोडको बजेटमा जम्मा ३ लाख छ । त्यो पनि कस्तो छ भने, सम्झौता भएर काम गरेकाले कर नतिरेको छ । आधाजसो घटाइसकेका छौं । नीतिगत रुपमा समस्या आउने कुरा भर्खर भएर पनि हुनसक्छ ।

उपभोक्ता समितिको काम ठेकेदारलाई दिएको भन्ने गुनासा छन् नि ?
समितिसँग मेसिनरी सामग्री हुँदैन । ठेकेदारबाटै ल्याउनुपर्ने भयो । कामै ठेकेदारलाई नै दिएको भन्नेचाहिँ छैन । यदाकता हुनसक्छ । हामीले सकेसम्म अनुगमन गरेर नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरेका छौं । विधिमा उपभोक्ता समितिलाई नै काम लगाउने गरेका छौं ।

२ वर्षभित्र शिक्षा सुधार्छु भन्नु भएको थियो । शिक्षा, स्वास्थ्य स्थानीय तह मातहतमै पनि छ । गाउँपालिकाका विद्यालयको गुणस्तर बढाउन के गर्नुभएको छ ?
जनप्रतिनिधि भएर आइसकेपछि पहिलो पटक गाउँपालिकाले त्यहाँका विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष, सरोकारवाला र बौद्धिक वर्गसँग अन्तक्र्रिया गरियो । निचोडमा सबैको भनाइ अंग्रेजी शिक्षा लागु गर्न सके निजीमा आकर्षण नहुने भन्ने आयो । गाउँपालिकाभित्रका सबै सामुदायिक विद्यालयमा अंग्रेजी पाठ्यक्रम लागु गर्‍यौँ ।

पठनपाठनमात्रै गरेर पनि भएन । शिक्षकलाई सोही किसिमको तालिमको व्यवस्था गर्‍याैं । बेलाबेलामा कार्यशाला भयो । गाउँपालिकाले अंग्रेजी पाठ्यक्रममा आधारित पुस्तक निशुल्क वितरण गर्‍यो । शिक्षकलाई शिक्षक डायरी बनायौं । शैक्षिक क्यालेन्डर जारी भयो । विद्यालयमा उपस्थिति नियमित गर्न इलेक्ट्रिक हाजिरको व्यवस्था गरियो ।

कम्प्युटर शिक्षा सञ्चालन गर्न २ किलोवाटको सोलारको व्यवस्था गरी सबै विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षा पठन पाठन व्यवस्था भएको छ । व्यावसायिक शिक्षा आजको आवश्यकतालाई आत्मसात गर्दै गाउँपालिकाकै पहलमा प्राविधिक शिक्षाको सुरुआत पनि भएको छ । प्रदेशभरिमै एउटा नमूना सूचना प्रविधिमैत्री विद्यालय स्थापनासमेत भएको छ । शिक्षाको क्षेत्रमा यी उपलब्धि सकारात्मक संकेत हुन् भन्ने हामीलाई लागेको छ ।

सरकारले पनि शिक्षामा ठूलो लगानी गर्ने स्थानीय तहले पनि लगानी गरिरहेको अवस्थामा विद्यार्थी भने सहरका निजी विद्यालयमै केन्द्रित हुने देखिन्छ । रुपाको अवस्था कस्तो छ ?
हाम्रो हकमा उल्लेख गर्नुपर्दा यस शैक्षिक सत्रमा मात्रै ३ सयभन्दा बढी विद्यार्थी बढेका छन् । सुरुआत आफैंबाट गर्नुपर्छ भनेर जनप्रतिनिधि तथा शिक्षकका छोराछोरी सामुदायिक विद्यालयमै पढाउने निर्णय गर्‍यौँ । यो निर्णयले पनि सकारात्मक सन्देश दिएको छ । सम्पूर्ण विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्षसँगको कार्यशालाबाट भएको प्रतिबद्धता निर्णयले सघाएको छ । समग्र गाउँपालिकामा भएका सामुदायिक विद्यालयमा विद्यार्थीको आकर्षण थपिएको छ ।

रुपाको सबैभन्दा ठूलो समस्या खानेपानी र सिँचाइँ । जस्तो सिँचाइँकै समस्याका कारण पोल्याङटारमा भएका ठूला फाँट बाँझा छन् । त्यस्ता ठाउँमा सिँचाइ पुर्‍याउने र आधुनिक कृषि प्रणालीलाई प्रवद्र्धन गर्न कत्तिको ध्यान गएको छ ?
पोल्याङटार, दरबाङटार, रम्जाटार, देउराली फेदी, आँपुखोला, माझबेंसी जस्ता ठाउँमा सिञ्चाइँ पुर्‍याउन योजना बनाइरहेका छौं । रुपामा के छ भने धेरैजसो ठूला नहरहरु छन् । पुराना सरकारी कुलाहरु छन् । तिनको प्रयोग गर्न गाउँपालिकाका तर्फबाट प्रदेश सरकार र केन्द्रीय सरकारसँग समन्वय गरी काम गर्न योजना मागेका छौं ।

हिउँदमा तरकारी खेती गर्न सहज होस् भनेर स्यालो ट्युबेल राख्न सुरु गरेका छौं । सोलार लिफ्टिङमार्फत् हिउँदमा सिँचाइ गर्नका लागि काम गरेका छौं । पोल्याङटारका लागि मुख्यमन्त्री कृषि परियोजना अन्तर्गत योजना परेको छ । अन्य ठाउँमा पनि चाँडै नै सिँचाइ व्यवस्था पुर्‍याउने गरी योजना अघि बढाउने तयारीमा छौं ।

खानेपानी २ वर्षभित्र पुर्‍याउँछु भन्नु भएको थियो नि ?
२ वर्षभित्र १ घर १ धारा पुर्‍याउने संकल्प जुन गरेका थियौं । हामीले भनेअनुसार नै ४२ ठाउँमा खानेपानीका योजना सञ्चालनमा छन् । २० वटा सम्पन्न भइसकेका छन् । बाँकी अन्तिम चरणमा छन् । कतिपय टेन्डरमार्फत भएका हुन् । गाउँपालिकाभित्र २ लाख १७ हजार किलोमिटर खानेपानी पाइप वितरण भएको छ । संघीय र प्रदेश सरकारबाट समेत योजना सञ्चालन भइरहेको छ । रेडक्रस, रोटरी, सामाजिक संस्थासँग पनि समन्वय गरी खानेपानी योजना सम्पन्न गर्न लागि परेका छौं ।

रुपामा भएका सरकारी भवन भव्य छन्, कतिपयमा स्वास्थ्य ल्याब सेवा सञ्चालन भएको छ । तर त्यहाँ जाने सेवाग्राही अति न्यून छन् । नागरिकलाई स्वास्थ्य चौकीसम्म पुर्‍याउन के गर्न सकिन्छ ?
स्वास्थ्य संस्थामा भएका चिकित्सकमार्फत बेलाबेलामा घरघरमा स्वास्थ्य जाँच सेवा पुर्‍याउने । स्वास्थ्य संस्थाबाटै गर्भवती महिलाका लागि आइरन चक्की, क्याल्सियम वितरण गर्ने गरेका छौं । टोलटोलमा स्वास्थ्य घुम्ती शिविर सञ्चालनसमेत हुँदै आएको छ । गाउँपालिकाका लागि १५ शड्ढयाको अस्पताल केन्द्र सरकारमार्फत स्वीकृत भएको छ । त्यसको टेन्डर प्रक्रियामा छौं । अस्पताल सञ्चालनमा आएपछि स्वास्थ्य संस्थामा आएका बिरामी अस्पताल आउन सकेनन् भने निशुल्क रुपमा गाउँपालिकाले एम्बुलेन्स सेवा दिन्छ । उपचार त्यहाँ सम्भव नभएको हकमा पोखरासम्म पनि हाम्रै गाउँपालिकाको एम्बुलेन्सले सेवा दिन्छ । त्यसपछि सेवाग्राहीको चाप औषतमा बढ्नेछ ।

तपाईँहरु आउँदा बाटोको अवस्था कस्तो थियो । अहिले कस्तो छ ?
रुपामा जनप्रतिनिधि चुनिएर आइसक्दाको समयमा १ मिटर पनि बाटो पिच थिएन । रुपाकोटदेखि थुम्कीको बाटो काम हुँदै थियो तर प्रभावकारी थिएन । हामी गएपछि त्यसलाई निरन्तरता दियौं । शिशुवादेखि पोल्याङटारको बाटो केन्द्रीय भूकम्प प्राधिकरण इकाइबाट आयोजना परेको थियो । त्यसको काम भइरहेको छ ।

बेगनासदेखि लमजुङको भोर्लेटार जोड्ने सडकको टेन्डर भई प्रदेशकै ठूलो सडक योजना अन्तर्गत काम भइरहेको छ । गाउँपालिका जोड्ने मुख्यबाटो रामकोट रामदीको बाटोका लागि प्रतिनिधि सभा सांसद खगराज अधिकारीद्वारा १ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएको छ । त्यसमा अन्य रकम गाउँपालिकाले बहन गर्ने गरी नमूना बाटो बनाउन अस्पाल्ट पिच गर्ने योजना अनुसार प्रक्रिया अघि बढेको छ ।

चिसापानीदेखि फालभन्याङ सडक खण्डलाई पनि स्तरोन्नतिको काम भइरहेको छ । रुपाका सबै वडा जोड्न रुपा रिङरोडको परिकल्पना अनुसार प्रदेश सरकारअन्तर्गत १० किलोमिटर पिच हुँदै छ । हाम्रो गाउँपालिकाभित्र ६१ किलोमिटर पिचको काम अघि बढिरहेको छ । अन्य शाखा बाटोलाई स्तरोन्नति गर्ने लगायतका काम भइरहेका छन् । ५३ वटा शाखा सडकको सफाइ लगायतको काम समन्वय समितिमार्फत दिइएको डोजरले काम गरिरहेको छ ।

तत्काल चर्चामा आउन केही गाउँपालिकाले अनेकौं योजना ल्याए । रुपाले पनि मदिरा पिउनका लागि निश्चित समय तोक्यो । लागू औषध नियन्त्रणका लागि जाँच गर्ने किटको व्यवस्था भयो । अन्य यस्तै जागरणका अभियान के भइरहेका छन् ?
रुपामा बेलुका ५ बजेसम्म मदिरा पिउन पाइँदैन । यथावत् नै छ । प्रहरी, आमा समूह र जनप्रतिनिधि साथीले मदिरा पिउने समय पालना गर्न सहयोग गरिरहनु भएको छ । गाँजा फँडानीको काम बर्षेनि हुन्छ । बालबच्चा तथा युवायुवती कुलतमा नफसून् भनेर लागू पदार्थ सेवन किट विदेशबाट मगाएर चेक गर्‍याैँ । गाउँपालिकामा चेकजाँचको काम निरन्तर छ । महिला सचेतनाको काम पनि निरन्तर छ । सीपमूलक काममा लगाई आयआर्जन बढाउन गाउँपालिकाले सहजीकरण गर्दै आइरहेको छ ।

गाउँमा सुविधा उर्लिरहेको छ । तर मानिसहरु सहर झर्ने क्रम बढ्दो छ । बसाइसराइँको प्रभाव रुपामा पनि परेको छ । मानिस केको खोजीमा बसाइसराइँ गर्दा रहेछन् त ?
विशेषत शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात र रोजगारीकै कारणले गाउँ छाड्ने गरेका छन् । अझ हाम्रो गाउँको हकमा शिक्षा, स्वास्थ्य र खानेपानी मुख्य समस्या छन् । यी समस्यालाई निराकरण गर्न पहिलो प्राथमिकतामा राखेर अघिल्लो वर्ष पनि कार्यक्रम ल्यायौं । बसाइसराइँको गति केही कम भएको छ रुपामा । छाडिसकेकालाई कसरी गाउँ फर्काउने र आयआर्जनको बाटोमा कसरी जोड्ने भनेर सोचिरहेका छौं ।

गाउँ फर्काएर आय आर्जनमा जोड्ने स्वरोजगार उन्मुख बनाउन गाउँपालिकाको योजना के छ ?
रोजगारी सिर्जना गर्न विभिन्न आयामको खोज सुरुआत गरेका छौं । गाउँपालिकाभित्रका सबै ठाउँको माटो परीक्षण गरेका छौं । पकेट क्षेत्र घोषणा गरेका छौं । विज्ञमार्फत अनुसन्धान गराएर काम गरेका हौं । त्यहाँ २ वटा आधारमा अनुदानसमेत वितरण गरेका छौं ।
उत्पादनमा आधारित र बिउबिजन उपलब्ध गराउने, प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउने गरी अनुदान उपलब्ध गराइरहेका छौं । पर्यटन क्षेत्रमा होमस्टे प्रवद्र्धन गर्ने । रोयल ट्रेक निर्माण गरेर पर्यटकको आकर्षण बढाउने । रोजगारी सिर्जना हुने सम्भावित क्षेत्रमा स्थानीयलाई नै प्राथमिकता दिने ।

बाँदर नियन्त्रण गर्न देशमै पहिलो पटक बाँदरका लागि १० लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याउनु भयो । कत्तिको सहज भयो बाँदर नियन्त्रण गर्न ?
त्यसबेला हामीलाई धेरैले उडाए पनि । हाँसीमजाक का पात्र बन्यौँ । अघिल्लो वर्ष भारतबाट विज्ञ झिकाएर बाँदर नियन्त्रण गरियो । यस वर्ष तिनै विज्ञ बोलाउँदा हामीलाई नै समय दिन सकेनन् । कारण, अन्य स्थानीय तहमा व्यस्त भइदिए । राज्यले अब त्यस्तो हकमा व्यवस्थापन गर्ने खालको नीति ल्याइदिनुपर्छ ।

गाउँपालिकामा प्रतिनिधित्व गर्ने नेकपा बाहेकका अन्य दल पनि छन् । अध्यक्षले एकलौटी गरेको भन्ने सुनिन्छ नि ?
कार्यपालिका बैठकमा एकपटक पनि विरोधको स्वर सुनेको छैन । कुनै १ कांग्रेसले जितेको वडा पिछडिने होइन । समग्र गाउँपालिका नै पिछडिन्छ । प्राथमिकतालाई केन्द्रमा राखेर अघि बढेका छौं । त्यसैले पनि कुनै वडाध्यक्ष, सदस्य, राजनैतिक दलसँग आस्था राख्ने व्यक्ति विकास योजना लिएर आउँछन् भने हामी ‘बायस’ गर्दैनौं । हाम्रै विकास हुने न हो । समान रुपले अघि बढेका छौं ।

जनप्रतिनिधिसँग जनताका कस्ता कस्ता अपेक्षा हुँदा रहेछन् ?
जनताका सारै ठूला अपेक्षा छैनन् । सामान्य कुलो, बाटो, घरमा पानी पुर्‍याइदिने । बिरामी भए भन्ने, कृषि व्यवस्थापन, आयआर्जनका कुरा छन् । स्वाभाविक किसिमले जनप्रतिनिधिसँग जनताले अपेक्षा राख्ने नै भए । समग्र पूर्वाधार विकास भइदिए हुन्थ्यो भन्ने नै छ ।

२ वर्ष बित्यो अब ३ वर्ष बाँकी छ । कार्यकाल पूरा गर्दा रुपा गाउँपालिकालाई कस्तो बनाउनुहुन्छ ?
हाम्रो गाउँपालिकाभित्र सारै ठूलो समस्या खानेपानीको थियो । यातायात, शिक्षा र स्वास्थ्य पनि समस्या थिए । हामीले हेर्दा ५ वर्ष अगाडिको रुपाको भौतिक पूर्वाधारको स्थिति र पछिको स्थिति धेरै फरक छ । समग्रमा भन्नुपर्दा स्पष्ट विकासको खाका कोर्छौ ।

गाउँपालिकाको सुशासनको पाटो कस्तो छ ?
गाउँपालिकाका ७ वटै वडा कार्यालय थिएनन् । सबै वडा कार्यालय स्थापना भएका छन् । पारदर्शिता कायम राख्न १ रुपैयाँ हामी पनि खाँदैनौं अरुलाई दिँदैनौं । अवैधानिक लेनदेनमा शून्य सहनशीलता पालना गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धतासमेत हो । सबै कार्यालयमा कम्प्युटरको व्यवस्था गरेका छौं । इन्टरनेटको व्यवस्था गर्ने र इसेवामार्फत कर भुक्तानीको आगामी दिनमा तयारी गर्ने योजना बुनेका छौं । जनतालाई सुविधा पुर्‍याउने हकमा कन्जुस्याइँ नगरी निजी स्रोतबाट भए पनि प्राविधिक फिल्डका कर्मचारी भर्ना गरेका छौं । ५ लाखसम्मका योजना वडाबाटै सम्झौता हुने अधिकार दिइएको छ । बाटो, नदीनालाको मापदण्ड तोकी घरनक्सा पासको काम अघि बढाएका छौं । कर संकलनको काम सबै वडाबाट भएको छ ।

प्रस्तुतिः ईश्वर देवकोटा/समाधान

सम्बन्धित खबर