शुक्रबार, ०६ मङि्सर २०७६
samadhannews
सेती बगरबाट उद्यमतिर महिला

सेती बगरबाट उद्यमतिर महिला

मङ्गलबार, २८ साउन २०७६
920 पटक पढिएको

विकास रोकामगर
पोखरा

पोखरा लामाचौरको मुख्य बजार क्षेत्र छिचोलेर केही ओरालो लागेपछि देखिन्छ – एउटा सुकुम्बासी बस्ती । त्यो सुकुम्बासी बस्तीमा जस्तापाताले छाएका करिब ७० घरधुरी छन् । तलतिर सेतो बगिरहेको सेती छ, जो जतिबेला पनि उर्लिंदै बस्तीमा पस्न सक्छ ।

पोखरा १९ गोस्ते (माथिल्लो गोस्तेघाट) बासीको मुख्य आयस्रोत नै सेती नदी हो । बिहानै उठ्छन् र साँझसम्म बालुवा ढुंगा छिमन्दै बस्छन् । प्राय घरका पुरुषले गर्ने त्यो काममा केही समयअघि सम्म महिला पनि सरिक हुन्थे । बगरमा काम नगर्ने महिला घरभान्सामै सीमित थिए ।

कमाइ नहुँदा अरुमा आर्थिक भर पर्नु पर्ने महिलाको अवस्था अब भने फेरिँदै गएको छ । बगरको ढुंगा बालुवा छोडेर त्यहाँका महिला उद्यमी बन्ने बाटोमा लागेका छन् । पोखरा महानगरले उपप्रमुखसँग महिला कार्यक्रम अन्तर्गत त्यहाँ ‘बरोजगारी निवारण झोला उद्योग’ खोलिदिएपछि उनीहरु आत्मनिर्भर उन्मुख भएका हुन् ।

गोस्तेकी होममाया गुरुङको दिन पहिले बगरमै बित्थ्यो । बिहानै उठेर खोलामा झरेपछि साँझसम्म त्यतै हुन्थिन् । शारीरिक परिश्रमको तुलनामा आम्दानी एकदमै थोरै । आइतबार उनी उद्योगमै भेटिइन् । ‘महानगरमा बसेर पनि एकदमै पिछडिएको ठाउँमा छौं । धेरैलाई त यो ठाउँबारे थाहै पनि छैन । पहिले त खोलामै निर्भर थियौं । खोला नपसे बेरोजगारी,’ उनले भनिन्, ‘अहिले यो उद्योग खुलेपछि त सबै उत्साहित छन् । बिहानै उठेर यता आउन खोज्छन् ।’ शुस्मी गुरुङ पहिले कुनै काम थिएन । घरमै बसेर उनको दिन बित्थ्यो । कुनै कामको सीप नभएपछि उनी बेरोजगार थिइन् । तर, जब उद्योग खुल्यो उनले कुरुसले झोला बुन्ने तालिम लिइन् । अहिले उनी कतिबेला १० बज्ला भन्ने पर्खाइमा हुन्छिन् । ‘तालिम लिएर काम गर्न थालेको डेढ महिना भो । बिहान १० बजेदेखि साँझ ४ बजेसम्म यहीं हुन्छौं,’ उनले भनिन्, ‘सीप सिकेर उद्योगमा काम गर्न थालेपछि दैनिकी नै फेरिएको छ ।’

गोस्ते महिला विकास उपभोक्ता समितिले उपप्रमुखसँग महिला कार्यक्रम योजना अन्तर्गत महानगरबाट १३ लाख रुपैयाँ सहुलियतमा ऋण लिएर सो उद्योग स्थापना गरेको हो । जसको ब्याज ५ प्रतिशत तिर्नुपर्ने हुन्छ । अन्तिम ३ किस्ता मिनाहा गरिदिने व्यवस्था छ ।

कुरुसले बुन्ने तालिम लिएर झोला बुनिरहेकी शान्ति गुरुङ आत्मनिर्भर हुन सकिन्छ भनेरै उद्यमतिर लागेको बताउँछिन् । खोलाको बालुवा निकाल्न छोडेर ५ महिना पहिले झोला बुन्ने तालिम लिन आएकी हुन् । ‘लगातार २ दिन बुन्यो भने एउटा झोला तयार हुन्छ । दिनभर घामपानी खाएर खोलामा बिताउनुभन्दा यतै सजिलो छ,’ उनले भनिन् ।

तानमा कपडा बुनिरहेकी लक्ष्मी कार्की पहिले पनि कपडा बुन्ने काम नै गर्थिन् । तर, पहिले परम्परागत तानले बुन्थिन् भने अहिले मेसिनले । भनिन्, ‘पहिले कम्मरमा बाँधेर काम गथ्र्यौं । धेरै दुख हुन्थ्यो । तर अहिले मेसिनले गर्न थालेपछि सजिलो पनि भएको छ । छिटो पनि भएको छ ।’ उद्योगबाट झोला, कोट, पछ्यौरा लगायत उत्पादन हुने उनले सुनाइन् । उत्पादित सामानको मूल्य सय रुपैयाँदेखि १ हजार रुपैयाँसम्म तोकिएको छ ।

उद्योग सुरु भएको १ वर्ष भइसकेको छ । समिति अध्यक्ष करुणा गुरुङले उद्योग स्थापना भएसँगै बस्तीका महिला आत्मनिर्भर हुँदै गएको बताइन् । उद्योग सुरु भइसकेपछि ६ महिना महिलालाई तालिम दिनै लागेको जानकारी दिइन् । ‘काठमाडौंबाट डिजाइनर ल्याएर सीप सिकायौं । पहिले ३ महिना तान बुन्न सिकायौं । पछि ३ महिना अरु मेसिन चलाउन सिकायौं,’ उनले भनिन् ।

उद्योगमा तान बुन्ने ७ जना महिला, मेसिन चलाउने ३ जना, कुरुस बुन्ने ४ जना र झोला लगायतका उत्पादनमा पेन्टिङ लगाउने २ जना महिला छन् । अध्यक्ष गुरुङ उद्योगका लागि कच्चा पदार्थ पोखरामा नपाउँदा काठमाडौंबाटै ल्याउनु परेको गुनासो गर्छिन् । ‘उद्योग त खोल्यौं । तर यसलाई चाहिने सबै सामान काठमाडौंबाट ल्याउनुपर्छ । पोखरामा पाइँदैन पाइएपनि कमसल खालको पाइन्छ,’ उनले भनिन् ।

गुरुङले उद्योगबाट थोरै मात्रामा उत्पादन भइरहेकाले बजारको समस्या नभएको बताउँछिन् । उनले भनिन्, ‘अहिले बजारको त्यति ठूलो समस्या छैन । भर्खर सिक्ने क्रममै छौं । पछि पनि महानगरले नै हेर्छौं भनेको छ । त्यही भएर पनि काम गर्ने हौसला मिलेको छ ।’ उनले सानो उद्योगलाई ठूलो उद्योगका रुपमा विकास गर्ने योजना भइरहेको सुनाइन् ।

महिलाका उत्पादित वस्तु महानगरले कोशेली घरमा राख्छः उपमेयर
पोखरा महानगर उपप्रमुख मञ्जुदेवी गुरुङले महिलाले उत्पादन गरेका वस्तु महानगरले कोशेली घरमा राख्ने बताइन् । उनले भनिन्, ‘तपाईंहरुले उत्पादित वस्तु बिक्री नहोला कि भन्ने भ्रममा नबस्नुस् । महानगरले कोशेली घर यही आर्थिक वर्षमा बनाउँदैछ । त्यसैमा राख्छौं ।’ गोस्तेमा सञ्चालित उद्योग उप्रममुख गुरुङले आइतबार ‘विधिवत्’ उद्घाटन गर्दै कोशेली घरले महिलाद्वारा उत्पादित वस्तु बिक्री वितरण गरिदिने बताएकी हुन् । पोखरा महानगरले कोशेली घर बनाउन चालु आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख गरेको छ । महानगरमा उत्पादित वस्तुलाई बाह्य पर्यटकलाई बच्ने र उत्पादनलाई ब्रान्डिङ गर्ने महानगरको योजना छ ।

उपप्रमुखसँग महिला कार्यक्रमले धेरै महिलालाई आत्मनिर्भर बनाउन सहयोग गरेको दाबी उपमेयर गुरुङको छ । ‘कोही टेलरिङ खोल्नु भएको छ । कतै सिलाइकटाइ प्रशिक्षण केन्द्र खोल्नु भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘यसबाट अब महिलाहरु चुह्लो चौकाबाट बाहिर निस्किनुपर्छ भन्ने विचारको विकास पनि भएको छ ।’

नेपालमा व्यापार व्यवसाय तथा उद्योगमा महिलाको सहभागिता एकदमै न्यून रहेकाले पनि महानगरले उपप्रमुखसँग महिला कार्यक्रम ल्याएको जानकारी दिइन् । महानगरले अघिल्लो आर्थिक वर्षमा कार्यक्रमका लागि २ करोड विनियोजन गरेको थियो भने चालु आर्थिक वर्षमा ३ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ ।

सम्बन्धित खबर